Negen jaar nadat het Verenigd Koninkrijk in 1840 met de Penny Black de eerste postzegel ter wereld uitbracht, volgde België. De Epauletten waren de allereerste Belgische postzegels en meteen vakwerk: een gegraveerd portret van koning Leopold I, gedrukt in diepdruk op papier met een watermerk.
In dit artikel lees je wanneer de eerste Belgische postzegel precies verscheen, welke waarden er waren, wie hem ontwierp en graveerde, hoe je een Epaulet herkent en wat hij volgens de catalogus waard is. En waarom je er vandaag beter geen brief meer mee frankeert.
Wat was de eerste Belgische postzegel?
De eerste Belgische postzegel is de Epaulet, in het meervoud de Epauletten. Het gaat om één ontwerp in twee waarden: 10 centiemen bruin en 20 centiemen blauw. Op beide zegels staat koning Leopold I, de eerste koning der Belgen. De bijnaam verwijst naar de epauletten, de schouderstukken van het uniform waarin de koning is afgebeeld.
De juridische basis lag in twee wetten: de wet van 24 december 1847 en de wet op de posthervorming van 22 april 1849. Met de Epaulet kon een afzender de verzending vooraf betalen met een zegel op de brief, het idee waarmee het Verenigd Koninkrijk in 1840 was begonnen.
Wanneer verscheen de eerste Belgische postzegel?
Kort antwoord: in juli 1849. De Epauletten waren te koop vanaf 25 juni 1849 en mochten volgens de meeste bronnen wettelijk gebruikt worden vanaf 1 juli 1849. Het Engelstalige Wikipedia-artikel over de Belgische postgeschiedenis noemt wel 8 juli 1849 als start van het gebruik. Daardoor zie je in naslagwerken soms verschillende data opduiken.
Moet je één datum onthouden, voor een spreekbeurt, een schoolwerk of een quiz? Neem dan 1 juli 1849, de datum die de meeste bronnen gebruiken, en vermeld dat de zegels een week eerder al verkocht werden.
Welke waarden had de Epaulet: 10 of 20 centiemen?
De Epauletten bestonden in twee waarden met hetzelfde ontwerp. Welke zegel je nodig had, hing af van de afstand:
- 10 centiemen (bruin): voor een brief tot 30 km ver.
- 20 centiemen (blauw): voor alle andere gewone binnenlandse post.
Een Epaulet voor het buitenland bestond niet. Die kwam er pas bij de opvolgers: samen met de Medaillons (oktober 1849) verscheen een zegel van 40 centiemen in rood voor post naar het buitenland.
Ter vergelijking: vandaag kost een gewone brief binnen België €1,63 per stuk (2026) en vanaf 1 januari 2027 €1,77, ongeacht de afstand.
Wie ontwierp en graveerde de eerste Belgische postzegel?
Het ontwerp is van Charles Baugniet. Hij baseerde zich op het officiële portret van Leopold I door Liévin De Winne. De gravure, het fijne lijnwerk in de drukplaat, is van John Henry Robinson.
Gedrukt werd in diepdruk, ook intaglio genoemd. Bij die techniek zit de inkt in de gegraveerde groefjes van de plaat en wordt hij onder druk op het papier overgebracht. Zo krijgt het portret zijn fijne lijnen en diepte, op een zegel van amper 18 x 24 mm.
Hoe herken je een Epaulet? De kenmerken op een rij
Alle kenmerken in de tabel komen uit de Wikipedia-beschrijving van de Epauletten. Ze helpen je een Epaulet te herkennen in een oud album of een doos zegels van de grootouders. Maar let op: kenmerken herkennen is iets anders dan de echtheid bewijzen.
| Kenmerk | Epaulet (1849) |
|---|---|
| Naam | Epauletten (enkelvoud: Epaulet) |
| Te koop vanaf | 25 juni 1849 |
| Geldig vanaf | juli 1849 (1 juli volgens de meeste bronnen) |
| Waarden | 10 centiemen bruin (brief tot 30 km) 20 centiemen blauw (overige binnenlandse post) |
| Afbeelding | Koning Leopold I, naar het officiële portret door Liévin De Winne |
| Ontwerp | Charles Baugniet |
| Gravure | John Henry Robinson |
| Druktechniek | Diepdruk (intaglio) |
| Formaat | 18 x 24 mm |
| Tanding | Ongetand: met de schaar geknipt uit vellen van 100 (10 x 10) |
| Papier | Gegomd, met watermerk van twee gekruiste L'en (monogram van Leopold I) |
| Oplage | Ongeveer 5.250.000 per waarde |
| Kleurvarianten | 10c: grijsbruin en roodbruin (roodbruin het meest gezocht) 20c: donkerblauw en melkblauw Dubbeldrukken zijn bekend |
| Opvolger | Medaillons (oktober 1849), plus 40c rood voor het buitenland |
| Ongeldig sinds | 1 juli 1866 |
| Catalogusindicatie | Ongeveer 7.100 euro postfris (volgens Wikipedia) |
Bron: Wikipedia, Epaulettes (stamp), geraadpleegd 29/10/2026. Kenmerken helpen bij herkennen, maar bewijzen geen echtheid.
Twee kenmerken springen eruit. De Epaulet is ongetand: de randen hebben geen perforatie, want de zegels werden met de schaar uit vellen van 100 stuks (10 x 10) geknipt. En het gegomde papier heeft een watermerk met twee gekruiste L'en, het monogram van Leopold I.
Bij de kleuren bestaan er varianten. De 10 centiemen komt voor in grijsbruin en roodbruin, waarbij de roodbruine het meest gezocht is. De 20 centiemen bestaat in donkerblauw en melkblauw. Er zijn ook dubbeldrukken bekend. De oplage bedroeg ongeveer 5.250.000 exemplaren per waarde, samen dus zo'n 10,5 miljoen zegels (eigen berekening).
Wat is het verschil met de Penny Black, de eerste postzegel ter wereld?
De allereerste postzegel ter wereld is de Penny Black uit het Verenigd Koninkrijk: uitgegeven op 1 mei 1840 en geldig vanaf 6 mei 1840. België volgde ruim negen jaar later met de Epauletten.
| Penny Black | Epaulet | |
|---|---|---|
| Land | Verenigd Koninkrijk | België |
| Uitgegeven / te koop | 1 mei 1840 | 25 juni 1849 |
| Geldig vanaf | 6 mei 1840 | juli 1849 (meestal 1 juli) |
| Plaats in de geschiedenis | Eerste postzegel ter wereld | Eerste Belgische postzegel |
Het idee was hetzelfde: de afzender betaalt vooraf met een zegel die op de brief geplakt wordt. Voor België was de Epaulet het begin van een lange reeks, van zegels in centiemen over de Belgische frank tot de eurozegels van vandaag. Hoe de prijs van een gewone brief sindsdien evolueerde, lees je in ons artikel over de prijsevolutie van de postzegel.
Hoe ziet de tijdlijn van de Penny Black tot 2027 eruit?
Van de eerste zegel ter wereld tot de laatste dag waarop je zegels in Belgische frank mag gebruiken: klik door de belangrijkste data. Je ziet meteen hoe kort de Epauletten de enige Belgische zegels waren.
Van Penny Black tot 2027
Klik op een datum (of gebruik de pijltjestoetsen).
Penny Black: de eerste postzegel ter wereld
Het Verenigd Koninkrijk geeft op 1 mei 1840 de Penny Black uit. Vanaf 6 mei 1840 mag hij gebruikt worden. Het is de allereerste postzegel ter wereld.
De verkoop van de Epauletten start
Vanaf 25 juni 1849 zijn de eerste Belgische postzegels te koop: 10 centiemen bruin en 20 centiemen blauw, met koning Leopold I.
Eerste Belgische postzegel geldig
In juli 1849 mogen de Epauletten gebruikt worden, volgens de meeste bronnen vanaf 1 juli (één Wikipedia-artikel noemt 8 juli). De 10 centiemen geldt voor een brief tot 30 km, de 20 centiemen voor alle andere gewone binnenlandse post.
Opvolger: de Medaillons
Al in oktober 1849 volgen de Medaillons, met daarnaast een zegel van 40 centiemen in rood voor het buitenland.
Epauletten ongeldig
Op 1 juli 1866 worden de Epauletten buiten gebruik gesteld. Sindsdien kan je er geen post meer mee frankeren.
Laatste dag voor zegels in Belgische frank
Zegels in Belgische frank die uitgegeven zijn na 2 oktober 1961 mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2027. Zegels in euro blijven onbeperkt geldig.
Een Epaulet hoort in het album, onze zegels op je brief
Officiële bpost-zegels met een vaste waarde in euro of frank, om vandaag je post mee te frankeren. Tot 30% goedkoper dan aan het loket.
Bekijk onze postzegels →Gratis verzending op elke bestelling
Wat is een Epaulet vandaag waard?
Eerlijk antwoord: dat hangt af van het exemplaar, en daar doen wij geen uitspraak over. Wikipedia vermeldt in de infobox een catalogusindicatie van ongeveer 7.100 euro voor een postfris exemplaar. Postfris betekent ongebruikt, nooit op een brief geplakt en nog met de originele gom.
Een catalogusindicatie is geen verkoopprijs. Wat een Epaulet in de praktijk waard is, hangt af van de staat, de kleurvariant, een eventuele afstempeling en vooral de echtheid. Vond of erfde je er een? Laat hem bekijken door een erkende postzegelhandelaar of expert voor je iets beslist, en bewaar hem tot dan droog en plat.
Lees ook: Postzegels kopen voor je verzameling of om te frankeren?
Mag je een Epaulet nog op een brief plakken?
Nee. De Epauletten zijn sinds 1 juli 1866 ongeldig om te frankeren. Een brief met enkel een Epaulet erop is voor bpost dus niet gefrankeerd, en je offert er een stukje postgeschiedenis voor op.
Welke zegels zijn vandaag wel geldig? Volgens bpost blijven zegels in euro onbeperkt geldig. Zegels in Belgische frank die uitgegeven zijn na 2 oktober 1961 mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2027 (1 euro = 40,3399 frank). Je telt de waarden op je envelop op tot je het tarief haalt: voor een gewone brief binnen België (non-prior, tot 50 g) is dat €1,63 in 2026 en €1,77 vanaf 1 januari 2027.
!Let op: plak geen historische zegels en check de geldigheid
Plak nooit een historische zegel zoals een Epaulet of een Medaillon op je post: die is al meer dan 150 jaar ongeldig als frankering. Laat zo'n zegel eerst nakijken door een kenner.
Twijfel je over een gewone oude zegel? Hij is bruikbaar als hij een waarde in euro heeft, of een waarde in frank en uitgegeven is na 2 oktober 1961. Oude zegels gebruik je voor een gewone non-prior brief binnen België, voor het buitenland alleen met een blauw A Prior-etiket, en niet voor pakjes of aangetekende zendingen.
Daar komen wij in beeld. Op goedkopepostzegels.be verkopen we geen museumstukken, maar officiële bpost-zegels met een vaste waarde in euro of Belgische frank, gesorteerd zodat je makkelijk het juiste tarief haalt. Je betaalt tot 30% minder dan aan het loket en de verzending is gratis.
€Bespaartip: tel eerst wat je al hebt
Liggen er thuis nog gewone zegels in euro of frank? Tel ze op voor je nieuwe koopt: meerdere zegels combineren op één brief mag, enkel het totaal telt. Kom je tekort, vul dan aan met zegels onder de loketprijs. Werk je na 1 januari 2027 nog met zegels voor €1,63? Plak dan een klein zegeltje bij tot je aan €1,77 komt.
Kerstkaarten of nieuwjaarsbrieven op komst? Postdata en tarieven vind je op onze kerstpagina; voor grote aantallen plakken wij de zegels voor jou. Kerstpost 2026 → · Frankeerservice: wij plakken, jij post →
Lees ook: Zijn oude postzegels nog geldig? De officiële bpost-regels
Lees ook: Postzegels in Belgische frank: nog geldig tot 31/12/2027
Lees ook: Postzegel herkennen: wat betekent het cijfer, EUROPE of WORLD?
Lees ook: Prijs postzegel 2027: alle nieuwe bpost-tarieven
- Wikipedia: Epaulettes (stamp)
- Wikipedia: Postage stamps and postal history of Belgium
- Wikipedia: Penny Black
- bpost FAQ: blijven de heel oude postzegels geldig?
Geraadpleegd op 29 oktober 2026.
Veelgestelde vragen over de eerste Belgische postzegel
De eerste Belgische postzegel is de Epaulet uit 1849, met koning Leopold I. Er waren twee waarden met hetzelfde ontwerp: 10 centiemen bruin en 20 centiemen blauw.
De Epauletten waren te koop vanaf 25 juni 1849 en mochten gebruikt worden in juli 1849: volgens de meeste bronnen vanaf 1 juli 1849. Eén Wikipedia-artikel noemt 8 juli 1849.
Koning Leopold I. Charles Baugniet maakte het ontwerp naar het officiële portret door Liévin De Winne, en John Henry Robinson graveerde de zegel.
10 centiemen voor een brief tot 30 km ver en 20 centiemen voor alle andere gewone binnenlandse post. Voor het buitenland kwam er later een zegel van 40 centiemen in rood, samen met de Medaillons.
Ongeveer 5.250.000 per waarde, samen dus zo'n 10,5 miljoen zegels. Ze werden gedrukt in vellen van 100 (10 x 10) en met de schaar uitgeknipt, want de Epaulet is ongetand.
Volgens Wikipedia ligt de catalogusindicatie rond 7.100 euro voor een postfris exemplaar. Dat is geen verkoopprijs: de waarde hangt af van staat, variant en echtheid. Laat een exemplaar beoordelen door een erkende handelaar of expert.
Nee, de Epauletten zijn sinds 1 juli 1866 ongeldig. Vandaag frankeer je met zegels in euro, die onbeperkt geldig blijven, of met zegels in Belgische frank die uitgegeven zijn na 2 oktober 1961, tot en met 31 december 2027.
De Penny Black uit het Verenigd Koninkrijk, uitgegeven op 1 mei 1840 en geldig vanaf 6 mei 1840. België volgde ruim negen jaar later met de Epauletten.
Lees ook
Zijn oude postzegels nog geldig? De officiële Bpost-regels
Welke oude zegels je nog mag gebruiken en hoe je ze combineert tot het juiste tarief.
Lees verder →Postzegels in Belgische frank: nog geldig tot 31/12/2027
Zo reken je frankzegels om en gebruik je ze nog voor ze vervallen.
Lees verder →Postzegel herkennen: wat betekent het cijfer, EUROPE of WORLD op je zegel?
Wat de cijfers en opdrukken op moderne Belgische zegels betekenen.
Lees verder →Team Goedkope Postzegels: wij kopen al jaren oude zegels op en verzenden er dagelijks honderden brieven mee. Historische zegels zoals de Epaulet verkopen we niet; daarvoor ga je naar een erkende handelaar.
Postzegel herkennen: wat betekent het cijfer, EUROPE of WORLD op je zegel?
Postzegel hergebruiken: mag dat? Wat bpost en de wet zeggen